Seçimlerden önce yayınlanan anketler sık sık manipülasyon aracı olmakla suçlanıyor. Kamuoyu araştırma firmaları, seçim tahminlerinde kimi zaman başarılı kimi zaman başarısız oluyor. Her parti, kendisini önde göstermeyen anketi objektif olmamakla suçluyor.

Anketlerin tarafsızlığı tartışmasına ışık tutmak için 2002’den beri yapılan tüm genel seçimlerden önce yayınlanan anketler ile seçim sonuçlarını toplu olarak kıyasladık.

Seçim tahminleri ve partilerin gerçekleşen oy oranları

Grafikler, 2002-2023 yılları arasında yapılan 6 genel seçimden önce açıklanan kamuoyu yoklamaları ile partilerin seçimde aldıkları oyları kıyaslıyor.

Sarı çizgi, seçim öncesi açıklanan anketlerin ortalamasını gösteriyor. Kırmızı çizgi ise seçimde partinin aldığı gerçek oy oranını.

Analiz üretilirken, 2002 seçimi için 6 şirketin, 2007 seçimi için 7 şirketin, 2011 seçimi için 8 şirketin, 2015 Haziran seçimi için 15 şirketin, 2015 Kasım seçimi için 17 şirketin, 2018 seçimi için 5 şirketin ve 2023 seçimi için 22 şirketin verileri baz alındı. 2002-2018 seçimleri için seçimlere iki aydan daha uzun bir süre kala açıklanan araştırma sonuçları hesaplamaya dahil edilmedi. 2023 seçimlerinde ise seçimlere 3 haftadan daha uzun bir süre kala açıklanan araştırma sonuçları hesaplama dışı bırakıldı.

Parti oy oranlarının anket tahminlerinden farkı

Grafik, ilgili partinin seçimde aldığı oyun, anket şirketlerinin tahmininden (artı veya eksi yönde) ne kadar saptığını gösteriyor. Örneğin 2015 Kasım seçiminde Ak Parti, anketlerde tahmin edilenden 7 puan daha fazla oy almış. Yine örnek olarak, İyi Parti, 2018 seçimlerinde anketlerde tahmin edilenden 3.3 puan daha az oy almış.

Son iki seçimde kurulan ittifaklar bazında bakınca, ittifakların anket tahminlerinden sapması ise yandaki gibi görünüyor.
Her iki seçimde de Cumhur İttifakı tahmin edilenden çok, Millet İttifakı ise tahmin edilenden az oy almış.

Analiz

1 – Ak Parti, son 7 genel seçimin 5’inde tahmin edilenden daha yüksek oy almış. CHP için ise tam tersi geçerli. CHP, son 5 genel seçimin tamamında anketlerde tahmin edilenden daha düşük oy almış.

2 – MHP ise tıpkı Ak Parti gibi son 7 seçimin 5’inde tahmin edilenden daha yüksek oy almış. Özellikle son iki seçimde MHP’nin aldığı oy anket ortalamalarının neredeyse iki katı olmuş.

3 – HDP ve öncülü partilerin de genel olarak tahmin edilenden daha az oy aldığı görülüyor.

4 – Sadece iki genel seçime giren İyi Parti, her iki seçimde de anket tahminlerinin altında kalmış.

5 – 2018 ve 2023 seçimlerinde anket şirketlerinin Cumhur İttifakı’nın alacağı oyla ilgili negatif olarak yanıldıkları görülüyor. Her iki seçimden önce Cumhur İttifakı oyları %5-7 oranında düşük tahmin edilmiş. Millet İttifakı oyları ise aksi yönde %5-6 düzeyinde yüksek tahmin edilmiş.

6 – Anketlerin genel olarak Ak Parti ve MHP için negatif yanlı, CHP, İyi Parti ve HDP için ise pozitif yanlı olduğu söylenebilir. Yani, anket şirketleri genel olarak Ak Parti ve MHP’nin oyunu daha düşük, CHP, İyi Parti ve HDP’nin oyunu daha yüksek tahmin etmişler.

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde anketler

Benzer bir analizi 2014, 2018 ve 2023 Cumhurbaşkanlığı seçimleri için de uygulayabiliriz. Analiz, 2014 seçiminde 6 şirketin, 2018 seçiminde 10 şirketin ve 2023 seçiminde 23 şirketin anket sonuçları baz alınarak yapılmıştır.

Analiz

1 – Anket şirketlerinin 2014 seçiminde nispeten doğru tahminler yaptıkları ancak 2018 ve 2023 seçimlerinde ciddi biçimde yanıldıkları görülüyor.

2 – 2018’de Muharrem İnce’nin oylarını 2.5 puan daha düşük gösteren anket şirketleri, Tayyip Erdoğan’ın oylarını çok daha büyük bir oranda, 4.6 puan düşük göstermiştir.

3 – Aynı anketlerin Selahattin Demirtaş’ın oy oranını 1.8 puan, Meral Akşenerin oylarını ise 4.6 puan yüksek tahmin ettiği görülmektedir.

4 – Selahattin Demirtaş’ın %8.3, Meral Akşener’in ise %7.4 oy aldığı düşünülürse, Selahattin Demirtaş’ın oylarının gerçekte olandan %22, Akşener’inkinin ise gerçek oyundan %62 daha fazla tahmin edildiği görülür.

5 – 2018 seçim anketlerindeki aşırı büyük sapmaların istatistik disiplini çerçevesinde izah edilmesi çok güçtür. Bunlar, ya korkunç boyuttaki yöntemsel hatalara veya manipülasyona işaret etmektedir.

6 – Benzer bir yanlılık 2023 seçimi için de geçerlidir. Tayyip Erdoğan’ın oyu %3.3, Sinan Oğan’ın oyu ise %1.8 düşük tahmin edilmiştir. Kemal Kılıçdaroğlu’nun oyu ise %2 daha yüksek tahmin edilmiştir.

Değerlendirilen seçim anketleri

2002 Genel Seçimleri > Sonar, Sonark, Sam, Verso, Akart, Konda
2007 Genel Seçimleri > Sonar, A&G, Verso, Konda, Başkent, Odak, Estima
2011 Genel Seçimleri > Konda, Pollmark, Orc, Andyar, Konsensus, Akam, Marmara, İksara
2015 Haziran Genel Seçimleri > Konda, A&G, Genar, Orc, Metropol, Perspektif, Kamuar, Gezici, Mak, Tüsiar, Politics, Akspy, Andyar, Sonar, Akam
2015 Kasım Genel Seçimleri > Andyar, Konda, A&G, Gezici, Metropol, Orc, Kurdtek, Akam, Betimar, Konsensus, Mak, Argetus, Perspektif, Denge, Sonar, Kamuar, Samer
2018 Genel Seçimleri > Piar, Mediar, Remres, Konsensus, Mak
2023 Genel Seçimleri > Areda, Aksoy, Orc, Optimar, Yöneylem, Metropol, Argetus, Remres, Area, İea, Alf, Bulgu, Gezici, Konda, Saros, Avrasya, Hbs, Sosyopolitik, Genar, Team, Tüsiar, Artı Bir

2014 Cumhurbaşkanlığı Seçimi > Andyar, A&G, Konda, Paradigma, Sonar, Orc
2018 Cumhurbaşkanlığı Seçimi > Akam, Orc, Gezici, Plus Mayak, Remres, Konda, Mediar, Foresight, Mak, Piar
2023 Cumhurbaşkanlığı Seçimi 1. Tur > Remres, İea, Betimar, Areda, Aksoy, Genar, ORC, Optimar, Avrasya, Yöneylem, Metropol, Artı Bir, Area, Piar, Alf, İvem, Bulgu, Gezici, Konda, Saros, Mak, Sonar, Türkiye Raporu